11 Listopada 66

Kamienica w obecnej formie wybudowana została w połowie lat 30-tych (jej szerszy opis znajduje się  w zakładce Praskie Zakamarki – 11 Listopada 66). W latach 1944-1945 funkcjonowała jako placówka NKWD, czego potwierdzenie można znaleźć w publikacji Instytutu Pamięci Narodowej „Śladami zbrodni” jak również w książce p. Huberta Kossowskiego pt. „Cień od wschodu”. W piwnicach kamienicy urządzony został areszt, który do dnia dzisiejszego sygnowany jest inskrypcjami pozostawionymi przez osadzonych. Kamienica nie jest wpisana do gminnej ewidencji zabytków, znajduje się za to na tzw. liście roszczeń, w związku z czym jej losy nie są pewne.

Pamiątki pozostawione przez przetrzymywanych tam ludzi, powinny zostać chronione prawem, w szczególności, że historia tego obiektu jest silnie powiązana min. ze Strzelecką 8 (główna kwatera NKWD) której to piwnice w ubiegłym roku zostały ustanowione zabytkiem.

Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu w tej sprawie złożyło wniosek do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków p. Rafała Nadolnego.

Galeria obiektu:


18.03.2016
Odpowiedź Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków p. Rafała Nadolnego (jeszcze przed zmianą na obecną Konserwator p. Barbarę Jezierską) na wcześniej wspomniany wniosek, prowokuje tak wiele pytań, że nie sposób wszystkiego syntetycznie tu opisać.
Po pierwsze… przed uzyskaniem odpowiedzi na wniosek, złożyliśmy Uzupełnienie z prośbą o uznanie nas za stronę w postępowaniu konserwatorskim, w samej odpowiedzi na jej początku można natomiast przeczytać, że: Organizacja nie wystąpiła z równoczesnym żądaniem o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu na prawach strony. Dalej, pomimo iż w Regulaminie mamy jasno określone cele, oraz posiadamy doświadczenie w działaniach właśnie w zakresie praskich zabytków/katowni (np. Strzelecka 8) MWKZ twierdzi że: Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu nie uprawdopodobniło jednakże swoich kwalifikacji do występowania w sprawie oraz nie wskazało jak realnie jest w stanie kultywować, tak zarysowany interes społeczny. Pytanie zasadnicze, co to znaczy kultywować interes społeczny? Dodatkowo również w przedmiotowym piśmie, p. Nadolny  poddaje pod wątpliwość interes społeczny jaki reprezentuje Stowarzyszenie w przedmiotowej sprawie, jak również sugeruje że obiekt może nie odpowiada definicji zabytku… Tak? Zatem zapytamy o zdanie p. Barbarę Jezierską…


21.03.2016

W dniu dzisiejszym złożyliśmy kolejny wniosek o wpisanie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego, kamienicy przy ul 11 Listopada 66. W uzasadnieniu odnieśliśmy się do źródeł IPN jak również stanowiska w sprawie miejsc pamięci, jakie zajęła p. Barbara Jezierska Mazowiecka Konserwator Zabytków przy okazji obchodów 1 marca w tym roku. Mamy nadzieję, że tym razem obiekt będzie wpisywał się w definicję zabytku nieruchomego, jaką podaje Ustawa.


29.03.2016
Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków p. Barbara Jezierska, zareagowała szybko na nasz wniosek o objęcie 11 Listopada 66 ochroną konserwatorską. Dziś otrzymaliśmy pismo MWKZ skierowane do p. Anny Marii Anders Przewodniczącej Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa z prośbą o ustosunkowanie się do naszego postulatu. Ten ruch napawa optymizmem, sprawa bowiem nie została zdławiona w zarodku ale nabrała już jakiegoś obrotu.

 


11.08.2016

Pierwszy wniosek (26.01.2016 r.) złożony przez Stowarzyszenie w sprawie objęcia kamienicy przy ul. 11 Listopada 66 ochroną prawną, wpłynął do Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w styczniu tego roku. Ten jednak (jeszcze wtedy p. Rafał Nadolny), stwierdził że

Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu nie uprawdopodobniło jednakże swoich kwalifikacji do występowania w sprawie oraz nie wskazało jak realnie jest w stanie kultywować, tak zarysowany interes społeczny.

W związku z tym, w chwilę po objęciu przez p. Barbarę Jezierską stanowiska Mazowieckiego Konserwatora, Stowarzyszenie ponownie (21.03.2016 r.) złożyło wniosek o wpis obiektu do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego. Reakcja była szybka i dobrze rokująca, otrzymaliśmy pismo MWKZ skierowane do p. Anny Marii Anders Przewodniczącej Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa z prośbą o ustosunkowanie się do naszego postulatu i od tamtej pory cisza.

Nie poddając się w taki istotnej sprawie jaką jest ochrona miejsc pamięci w dniu 04.07.2016 r. w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków, złożyliśmy pismo z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie ochrony przedmiotowej kamienicy, dosyłając tym samym dodatkową opinię Instytutu Pamięci Narodowej ws. miejsc związanych z reżimem komunistycznym.

To niestety nadal nie wpłynęło na wydanie decyzji w powyższej sprawie. W związku z brakiem odpowiedzi lub jakiejkolwiek informacji zwrotnej, w dniu dzisiejszym złożone zostało wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, ponieważ do takowego doszło. Mamy przy tym nadzieję, że tym razem uda się uzyskać odpowiedź i wszcząć postępowanie mające na celu objęcie kamienicy ochroną prawną.


 25.10.2016 r.

Nie mając kolejnych argumentów, poprosiliśmy Instytut Pamięci Narodowej o pomoc w tej sprawie. W rozmowie z prof. Krzysztofem Szwagrzykiem przedstawione zostały wszystkie pisma związane ze sprawą (9 października zostały udostępnione dla IPN). Profesor Szwagrzyk piastujący obecnie stanowisko wiceprezesa IPN jednoznacznie potwierdził konieczność otoczenia ochroną takich miejsc.

Obiekt w aktualnym stanie jest kolejny raz niezabezpieczony, brakuje zabezpieczenia okna na parterze, przez co kamienica stała się zagłębiem narkotykowym, o czym dwukrotnie informowany był ZGN telefonicznie. Dodatkowo, kamienica znajduje się na liście roszczeń dekretowych, w związku z czym, jej los nie jest pewny.

Pocieszające jest to, że prof. Krzysztof Szwagrzyk obiecał pomóc w tej sprawie, na co czekamy i jesteśmy gotowi do podjęcia szerokiej współpracy.

Więcej o podejmowanych wcześniej działaniach: 11 Listopada 66 – interwencje


W dniu dzisiejszym (26.10.2016 r.) wysłaliśmy do ZGN Praga Północ oddział Bródnowska 24 w Warszawie, prośbę o ponowne zabezpieczenie obiektu przy ul 11 Listopada 66.
Zima zbliża się wielkimi krokami, kamienica ponownie stanie się miejsce koczowania osób bezdomnych, co stanowi zagrożenie dla jej istnienia. 


02.12.2016 r.

W dniu dzisiejszym, pocztą tradycyjną za potwierdzeniem odbioru, wysłany został wniosek do p. Magdaleny Gawin o podjęcie działań w zakresie objęcia ochroną prawną 11 Listopada 66. Od czasu otrzymania odmowy od MWKZ w tym zakresie, uzyskaliśmy opinie dotyczące zasadności ochrony tego miejsca wydane min. przez Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Bitwy pod Grunwaldem czy Fundację Willa Jasny Dom.
Dodatkowo dołączona została cała dokumentacja związana z naszym wnioskowaniem o ochronę tego obiektu i dokumentacja zdjęciowa. Mamy nadzieję, że tym razem nasza argumentacja okaże się wystarczająca.

„Z badań przeprowadzanych przez Instytut Pamięci Narodowej wynika jednoznacznie, iż w latach 1944-1945 budynek położony w Warszawie przy ul. 11 Listopada 66 był wykorzystywany  jako obiekt śledczy, w którym funkcjonariusze NKWD lub Smiersza  prowadzili przesłuchania i w którego piwnicach zorganizowany był areszt. (…) Miejsce to, jak wiele podobnych na warszawskiej Pradze, to milczący świadkowie historii, To miejsca kaźni Polaków dokonywanej przez sowieckiego okupanta, a następnie przez funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa komunistycznego państwa, które w niemal niezmienionym stanie zachowały się do dziś. Nie ulega wątpliwości, iż należy podjąć kompleksowe i skoordynowane działania mające na celu nie tylko uchronienie tych miejsc przed dalszą degradacją lub zmianą ich przeznaczenia na cele  licujące z powagą należną tym miejscom, ale zorganizowanie tam izb pamięci, pomników historii.”

– fragment opinii IPN


W dniu 02.01.2017 roku otrzymaliśmy odpowiedź od p. Ewy Bortkiewicz Dyrektor Departamentu Ochrony Zabytków MKiDN, na wniosek Stowarzyszenia z dnia 02.12.2016 roku stanowiący prośbę o interwencję ws. dwukrotnej odmowy objęcia ochroną prawną kamienicy przy ul. 11 Listopada 66 w Warszawie – miejsca wykorzystywanego jako areszt podręczny w okresie reżimu komunistycznego.

W swoim wystąpieniu Stowarzyszenie podniosło cały szereg argumentów opowiadających się za zasadnością objęcia ochroną prawną przedmiotowego miejsca, dowodząc tym samym, że obiekt spełnia definicję zabytku. Informowaliśmy o tym w dniu 02.12.2016 r. TU. Własne spostrzeżenia poparliśmy opiniami o których mowa w przywołanym poniżej piśmie:

Szanowna Pani Konserwator,
W załączeniu przesyłam pismo z 2 grudnia 2016 r., Stowarzyszenia Kolekcjonerzy Czasu zawierające wystąpienie w sprawie zapewnienia ochrony prawnej dla kamienicy przy ul. 11 Listopada 66 w Warszawie. Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu, na podstawie art. 31 Kodeksu postępowania administracyjnego, dwukrotnie występowało z wnioskami o wszczęcie postępowania w sprawie wpisania do rejestru zabytków kamienicy przy ul. 11 Listopada 66 w Warszawie. W piwnicach tego budynku zachowały się inskrypcje stanowiące świadectwo funkcjonowania w tym miejscu aresztu NKWD w latach 1944-45. Oba wnioski Stowarzyszenia ze względów formalnych zostały rozpatrzone odmownie, postanowieniem z 12 lutego 2016 r. oraz postanowieniem z 17 sierpnia 2016 r. Na postanowienia te Stowarzyszenie nie wniosło środków zaskarżenia. W swoim piśmie z 2 grudnia 2016 r. Stowarzyszenie odniosło się do okoliczności rozpatrzenia ww. wniosków, a jednocześnie załączyło opinię dr. hab. Krzysztofa Szwagrzyka, Zastępcy Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 3 listopada 2016 r., opinię Pana Adama Siwka, Dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa w IPN z 26 października 2016 r. oraz tekst Pani autorstwa „Jak chronić więzienia i katownie NKWD i UB przed zapomnieniem, unicestwieniem, niszczącymi przekształceniami i komercjalizacją”. Przekazując powyższe pismo, proszę o zapoznanie się z jego treścią oraz przeprowadzenie wstępnego postępowania wyjaśniającego zmierzającego do określenia skali zachowanych artefaktów, oceny możliwości ich utrzymania „in situ” – a także wynikającej z powyższego- ich klasyfikacji, jako zabytku nieruchomego lub zabytków ruchomych. Zawracam się do Pani również z prośbą, aby na podstawie dokonanych ustaleń, rozważyła Pani możliwości wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wpisania do rejestru zabytków ww. śladów po dawnym areszcie NKWD w budynku przy ul. 11 Listopada 66 w Warszawie.

Dodatkowo odnieśliśmy się do artykułu popełnionego przez p. Barbarę Jezierską z dnia 01.03.2016 r. w którym jednoznacznie określono potrzebę ochrony miejsc min. takich jak 11 Listopada 66:

” (…) Pozostałe budynki powinny zostać oznakowane tablicami informującymi o tragicznej powojennej historii Warszawy. Należy opracować program kompleksowej ochrony miejsc kaźni polskich patriotów, bądź to poprzez ochronę konserwatorską (wpis do rejestru zabytków lub ujęcie w gminnej ewidencji zabytków), przeznaczenie do zachowania w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, bądź poprzez ustanawianie przez władze na wniosek ROPWiM miejsc pamięci narodowej, chroniąc je przed zniszczeniem lub komercjalizacją lub przeznaczaniem na lokale usługowe. Ważna jest również edukacja młodych pokoleń, aby przywrócić i zachować pamięć o czasach komunistycznych.”

W związku z odpowiedzią z Ministerstwa będziemy teraz czekać na ruch ze strony MWKZ, jak również dalej monitorować stan tego miejsca pamięci. Wszystkie działania podjęte przez Stowarzyszenie w tej sprawie, dostępne są TU.


Od początku 2016 roku walczymy o uznanie 11 Listopada 66 za zabytek, niestety okazuje się że MWKZ ma odmienne zdanie w tej sprawie. Na nasz wniosek interwencję w tej sprawie podjęła p. Ewa Bortkiewicz Dyrektor Departamentu Ochrony Zabytków MKiDN o czym już państwa informowaliśmy TU. Do czego doprowadzą wątpliwości p. Barbary Jezierskiej?
11 stycznia 2017 roku Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków p. Barbara Jezierska, skierowała pismo do p. Małgorzaty Rozbickiej Dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa:

W ramach współpracy pomiędzy Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków a Narodowym Instytutem Dziedzictwa uprzejmie proszę o pomoc w ocenie zasadności wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego budynku położonego w Warszawie przy ul. 11 Listopada 66. Zgodnie z zaleceniem Dyrektora Departamentu Ochrony Zabytków postępowanie wyjaśniające – w tym dowód z opinii – powinno określić skalę zachowanych artefaktów, ocenę możliwości ich utrzymania „in situ” – a także wynikającej z powyższego – ich klasyfikacji, jako zabytku nieruchomego lub zabytków ruchomych.

Zastanawiająca jest ta prośba o pomoc, ponieważ w tej sprawie MWKZ posiada stanowisko Instytutu Pamięci Narodowej, jednoznacznie wskazujące na zasadność ochrony tego miejsca, dokumentację wraz z uzasadnieniem złożoną przez nasze Stowarzyszenie oraz pismo MKiDN, sygnalizujące że sprawa nie powinna zostać zignorowana, w czym zatem problem? Czekamy na odpowiedź z NID.


15.02.2017 r.

W związku z tym, że sprawa 11 Listopada 66 trwa już ponad rok, zaczyna zwracać uwagę środowisk pro patriotycznych. Stowarzyszenie Zachowania Pamięci o Armii Krajowej postanowiło zadać kilka pytań MWKZ w związku z brakiem decyzyjności w zakresie substancji zabytkowej przedmiotowego budynku. 

  1. Czy fakt, iż kamienica przy ul. 11 Listopada 66 znajduje się w złym stanie, jak argumentuje Konserwator, stanowi przeszkodę we wpisaniu jej do rejestru zabytków? Jeśli tak, prosimy o wskazanie konkretnych przepisów, na które Państwa Urząd się powołuje.
  2. Czy MWKZ jest przekonane, że zachowanie budynku przy Ul. 11 Listopada „nie leży w interesie społecznym” w świetle przytoczonych w Państwa piśmie z dnia 12 lutego 2016 kryteriów, tj. ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową?
  3. Czy powodem zaniechania działań zmierzających do wpisania budynku do rejestru obiektów prawnie chronionych są ciążące na nim roszczenia majątkowe?
  4. Jak wg Pani Konserwator należałoby „przenieść i zabezpieczyć artefakty” (takie stanowisko podtrzymuje Pani, utrzymując w mocy decyzję zawartą w piśmie z 12 lutego 2016 skierowanym do Stowarzyszenia Kolekcjonerzy Czasu) zważywszy, iż w piwnicach budynku znajdują się ściany pokryte inskrypcjami więzionych tam ludzi?
  5. Jakie (praktyczne) znaczenie przekładające się na ustawowo przewidziane działania ma dla Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków opinia Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 3 listopada 2016, która „pozytywnie opiniuje zasadność objęcia ochroną prawną właściwą dla budynków zabytkowych budynku zlokalizowanego w Warszawie, przy ul. 11 Listopada 66”?
  6. W tym samym piśmie z dnia 3 listopada 2016 KŚZpNP zwraca także uwagę, iż „nie ulega wątpliwości, iż należy podjąć kompleksowe i skoordynowane działania mające na celu nie tylko uchronienie tych miejsc przed dalszą degradacją lub zmianą ich przeznaczenia na cele nie licujące z powagą należną tym miejscom, ale zorganizowanie tam izb pamięci, pomników historii.” Prosimy o odniesienie się do tej opinii.

Podobnie jak SZPAK czekamy na odpowiedź. 


W dniu 28.02.2017 r. o godzinie 10:00 na 11 Listopada 66 czyli w dawnym areszcie podręcznym NKWD miała miejsce wizja lokalna Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

(…) w związku ze sprawą dotyczącą wykonania na rzecz Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Warszawie opinii w sprawie zasadności wpisu do rejestru zabytków budynku położonego w Warszawie przy ul. 11 Listopada 66, Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w Warszawie wyznacza termin wizji lokalnej (…)

O fakcie poinformowani zostali:

  1. MWKZ w Warszawie
  2. Stołeczny Konserwator Zabytków
  3. DOZ MKiDN
  4. DDZ MKiDN
  5. IPN – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu
  6. IPN – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa
  7. Pan Wojciech Zabłocki, Burmistrz Pragi-Północ
  8. Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu
  9. ZGN 

Tocząca się od ponad roku sprawa ochrony substancji zabytkowej znajdującej się w tym obiekcie, okazuje się być drzazgą w oku MWKZ, o czym pisaliśmy już TU. W dzisiejszej wizji lokalnej udział brali tylko przedstawiciele NID, IPN, ZGN i naszego Stowarzyszenia. Zabrakło przedstawicieli Urzędu Ochrony Zabytków, jak również przedstawicieli Dzielnicy.

W trakcie wykonana została dokumentacja zdjęciowa zabytkowych inskrypcji odnalezionych w przedmiotowym obiekcie, natomiast po przeprowadzonych oględzinach spisany został protokół, pod którym każda ze stron się podpisała, mogąc uprzednio wnieść uwagi. Teraz czekamy na dalszy rozwój wydarzeń.

Dodatkowo w dniu wczorajszym Stowarzyszenie Zachowania Pamięci o Armii Krajowej otrzymało od MWKZ odp. na nurtujące SZPAK pytania dot. właśnie 11 Listopada 66. Z odpowiedzi wynika jedynie, że MWKZ czeka na opinię NID bo na wcześniejsze decyzje nie zostało złożone zażalenie:

„Odpowiadając na Pana pismo z dnia 8 lutego 2017 roku zaznaczam, iż na wzmiankowane i komentowane postanowienie MWKZ z dnia z dnia 12 lutego 2016 roku odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków ww. nieruchomości nie wniesiono odwołania, a tym samym pozostaje ono w obrocie prawnym. W dniu 9 stycznia 2017 roku – zgodnie z zaleceniem Dyrektora Departamentu Ochrony Zabytków – Mazowiecki wojewódzki Konserwator Zabytków zwrócił się do Narodowego Instytutu Dziedzictwa o pomoc w ocenie zasadności wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego budynku położonego w Warszawie przy ul. 11 Listopada 66. Postanowienie wyjaśniające – w tym dowód z opinii – powinno określić skalę zachowanych artefaktów, ocenę możliwości ich utrzymania „in situ” – a także wynikające z powyższego – ich klasyfikacji jako zabytku nieruchomego lub zabytków ruchomych. Jednocześnie stanowiłoby nowy dowód w sprawie. Jednocześnie zaznaczam, iż w odniesienie się do poglądów i sugestii wyrażonych w Pana piśmie nie może być przedmiotem odpowiedzi organu administracji.”


 27.09.2017 r.

W dniu 28 lutego 2017 roku odbyła się wizja lokalna w budynku przy ul. 11 Listopada 66, przeprowadzona przez Narodowy Instytut Dziedzictwa. Z powyższego sporządzona została opinia, wskazująca jakie losy powinny czekać to historyczne miejsce.

Opinia dotycząca oceny zasadności wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego budynku  przy ul. 11 Listopada 66 wnioskowanego do objęcia ochroną prawną przez nasze Stowarzyszenie, sporządzona została 30 czerwca 2017 roku. My zapoznaliśmy się z nią dopiero po przesłaniu jej przez NID do MWKZ, na początku września.

Przedmiot i cel opinii:

 

Przedmiotem opinii jest murowany budynek mieszkalny położony w Warszawie przy ul. 11 Listopada 66 usytuowany na działce nr ew. 2/2 położony po wschodniej stronie ulicy, stanowiący własność skarbu państwa, administrowany przez ZGN Praga Północ, Oddział Bródnowska 24 w Warszawie. 

 

Celem opinii jest:

 

  • merytoryczna ocena zasadności wniosku o wpis do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego ww. obiektu,
  • określenie skali zachowanych artefaktów,
  • ocenę możliwości ich utrzymania in situ lub wpisu do rejestru zabytków ruchomych.

W opinii przeczytać można rys historyczny obiektu, znajdując w nim również uzasadnienie naszego wniosku złożonego do MWKZ o wpis obiektu do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego. 

(…) Dom mieszkalny położony przy ul. 11 Listopada 66 bezsprzecznie był miejscem martyrologii narodu polskiego – pełnił funkcję aresztu, w którym więziono Polaków przeciwstawiających się władzy sowieckiej. Wypełnia również przesłanki pozwalające określić go jako miejsce pamięci narodowej.3 Uzasadnia to zarówno wniosek stowarzyszenia, literatura przedmiotowa jak również opinie IPN. W opinii wyrażonej w dniu 3.11.2016 r. przez dr. hab. Krzysztofa Szwagrzyka, zastępcę prezesa IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu czytamy:

 

„Z badań przeprowadzanych przez Instytut Pamięci Narodowej wynika jednoznacznie, iż w latach 1944-1945 budynek położony w Warszawie przy ul. 11 Listopada 66 był wykorzystywany jako obiekt śledczy, w którym funkcjonariusze NKWD lub Smiersza prowadzili przesłuchania i w którego piwnicach zorganizowany był areszt, (…) Miejsce to, jak wiele podobnych na warszawskiej Pradze, to milczący świadkowie historii, to miejsca kaźni Polaków dokonywanej przez sowieckiego okupanta, a następnie przez funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa komunistycznego państwa, które w niemal niezmienionym stanie zachowały się do dziś. Nie ulega wątpliwości, iż należy podjąć kompleksowe i skoordynowane działania mające na celu nie tylko uchronienie tych miejsc przed dalszą degradacją lub zmianą ich przeznaczenia na cele licujące z powagą należną tym miejscom, ale zorganizowanie tam izb pamięci, pomników historii. ” (…)

Ważnym dla nas jest, że w znalazło się tam również odniesienie do ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a konkretniej do samej definicji zabytku, która wskazuje jednoznacznie, że zabytkiem jest ,,(…) nieruchomość(…), ich część lub zespoły, (…) których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową ”.

(…)Budynek ten, na skutek wieloletnich zaniedbań i braku remontów, jak również dewastacji, wyłączony jest od dawna z użytkowania i zachowany w bardzo złym stanie. Jest praktycznie całkowicie zdewastowany i zdekapitalizowany, nie posiada wartości artystycznej ani naukowej — pozbawiony jest wystroju i detalu architektonicznego oraz tynków zewnętrznych, ma uszkodzone stropy, praktycznie całkowicie zniszczoną stolarkę okienną i drzwiową jak również w większości wystrój oraz przekształcony podział wewnętrzny.

 

Jego wartość historyczna jest mierna, choć w dalszym ciągu odnajdywalne są in situ ślady związane z funkcją aresztu. Niemniej dotyczą one jedynie dwóch piwnic. Pozostała część budynku (w piwnicach i na dwóch kondygnacjach) nie nosi śladów tego przeznaczenia.

 

 

Największą wartość tego obiektu stanowią inskrypcje – zachowane w dalszym ciągu w dwóch piwnicach (w osi wschodniej, bezpośrednio w pomieszczeniach przylegających do schodów od strony północnej), które niewątpliwie stanowią pamiątkę po uwięzionych w nich ludziach, którzy wykonali je w trakcie przetrzymywania w areszcie. 

 

 

Nie jest ich dużo (8) i nie wszystkie są czytelne – zwłaszcza ta na nadprożu drzwi do celi ulokowanej w pobliżu schodów(od strony korytarza). Na jednej z cegieł w piwnicy nr 2 (oś wschodnia, pomieszczenie nr 2 od zejścia ze schodów) ostrym narzędziem wydrapany został krzyż. W piwnicy nr 1 na trzech cegłach i tyku pomiędzy cegłami wykonano napisy ołówkiem (inicjały imion i nazwisk – jeden z datą „45”), pozostałe trzy umieszczone zostały na drewnianych framugach drzwiowych – dwa: na nadprożu (ołówkiem) i południowej desce framugi drzwi pomieszczenia nr 1 (na ościeżnicy wycięta ostrym narzędziem data „6.1945”)- od zewnątrz (il. 21) oraz jeden napis wykonany również na ościeżnicy prawdopodobnie kredką – od wewnątrz („Rosik”). Czyli z jednym wyjątkiem wszystkie występują w jednej piwnicy. W pomieszczeniach pozostałych takich lub podobnych artefaktów nie odnaleziono.

 

 

Choć inskrypcje w przeważającej mierze są czytelne i znajdują się w dostatecznym stanie ich pozostawienie w tak zdekapitalizowanym i zniszczonym budynku in situ (stanowiącym jeden z wielu obiektów na Pradze zajętych przez NKWD) na pewno narazić je może na bezpowrotne zniszczenie, a tym samym utratę dla przyszłych pokoleń, przez co ponieślibyśmy niepowetowaną stratę.

 

Rzeczywiście jak wskazano w postanowieniu Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nr 90/2016 z dn. 12 lutego 2016 pod ochroną prawną znajdują się inne obiekty zajęte przez NKWD położone w pobliżu, dla których budynek przy ul. 11 Listopada stanowił areszt tymczasowy (…)

Powyższy fragment opinii wskazuje, że budynek posiada elementy o istotnej wartości historycznej, oznacza to zatem że wniosek przez nas złożony w tej sprawie nie był bezzasadny. Należy przy tym również pamiętać, że tak zachowane ślady jakimi są np. imiona i nazwiska, pseudonimy oraz daty, są informacją historyczną która wymaga opracowania. Może bowiem się okazać, że odnaleziono w ten sposób ostatnie miejsce pobytu osoby która zaginęła w czasie wojny lub zaraz po, a rodzina do dnia dzisiejszego nie wie co się z nią stało. 

(…)Nie może oznaczać to jednak, że zrezygnujemy z zachowania tych ostatnich świadectw martyrologii Polaków ocalonych w tym obiekcie. Tym bardziej, że w zbiorach muzealnych Muzeum Pragi znajdują się już uratowane z niego artefakty – troje drzwi stanowiących świadectwo więziennej funkcji (il. 32-36).

 

 

Dlatego też najbardziej racjonalnym rozwiązaniem zmierzającym do ich zachowania dla przyszłych pokoleń jest translokacja do ww. muzeum (ich stan zachowania pozwala na to), przez co scalić można będzie wszystkie świadectwa potwierdzające więzienną funkcję budynku w latach 1944-45 oraz wyeksponować je w przygotowanej ekspozycji poświęconej martyrologii Polaków, jako elementu historii dzielnicy w okresie II wojny światowej. (…)

Pan Jerzy Szałygin, z Oddziału Terenowego NID do oceny aktualnego stanu, podszedł rzeczowo. Teoretycznie opinia mówiąca o konieczności wymontowania zabytkowych elementów nie powinna nas cieszyć, ponieważ pozbawiane one są w ten sposób kontekstu. Składając wniosek do MWKZ, oraz kolejne odwołania mieliśmy świadomość, że budynek znajdujący się w tak złym stanie technicznym, nie spotka się entuzjazmem konserwatora. Jednak powiązanie tych przedmiotów, z uratowanymi już z tego obiektu kontekstowymi drzwiami (przeniesione zostały dzięki interwencji p. Huberta Kossowskiego) oraz ulokowanie całości w Muzeum Warszawskiej Pragi lub, co w naszej ocenie lepsze, w planowanej Izbie Pamięci na Strzeleckiej 8, jest decyzją trafną i oddającą powagę sytuacji.

 

Stanowisko w sprawie wpisania obiektu do rejestru zabytków, określenie skali zachowanych artefaktów oraz możliwości ich utrzymania in situ

  1. Dawny budynek mieszkalny położony w Warszawie przy ul. 11 Listopada 66 stanowiący w latach 1944 – 45 areszt NKWD stanowi świadectwo jak określono w przytaczanej wcześniej opinii IPN „kaźni Polaków dokonywanej przez sowieckiego okupanta” i ten fakt winien zostać udokumentowany dla przyszłych pokoleń i odpowiednio upamiętniony. Niemniej wobec złego stanu zachowania budynku oraz braku wartości artystycznych (jak również pozostałych), nieznacznej ilości zachowanych artefaktów (8 inskrypcji) oddających ten straszny okres jego użytkowania, niemożliwości ich zachowania in situ, jak również fakt wpisania już do zbiorów muzealnych Muzeum Pragi części jego wyposażenia (3 drzwi cel więziennych) postuluje się translokację z dwóch piwnic zachowanych inskrypcji na cegłach i framugach drzwiowych, po uprzedniej szczegółowej inwentaryzacji artefaktów i miejsc ich ulokowania (jak również wykonaniu podstawowej dokumentacji całego budynku tzw. „białej karty”), wpisanie ich do inwentarza muzealnego (taką właśnie a nie inną formę ochrony), konserwację i umieszczenie w ekspozycji muzealnej Muzeum Pragi jako świadectwa tragicznego okresu w naszej historii związanego z tą częścią stolicy.
  1. Postuluje się również przeprowadzenie badań georadarowych i (w miarę konieczności) archeologicznego rozpoznania terenu działki nr hip 2/2 oraz działki sąsiedniej nr hip/ 2/5 ze względu na możliwość występowania szczątków ludzkich ofiar kaźni NKWD związanej z funkcjonującym w budynku przy uL 11 Listopada 66 aresztem śledczym.

Dodatkowo, autor opinii wskazał na konieczność przeprowadzenia badań mających na celu rozpoznanie potencjalnych miejsc pochówków we wskazanym wyżej obszarze. Biorąc pod uwagę otoczenie obiektu, gdzie znanych jest również kilka innych miejsc pochówków i prawdopodobnych miejsc pochówków, postulat ten powinien zostać zrealizowany w zakresie działalności IPN. 

Aktualnie dokumentacja spoczywa u Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, tam ma zapaść kolejna decyzja dotycząca losów budynku przy ul. 11 Listopada 66. Więcej o poprzednich działaniach w tym zakresie, można przeczytać TU.

Drzwi z 11 Listopada 66 (zdjęcia pochodzą z opinii NID):

Tekst: Anna Straszyńska