Paderewskiego 10 i 12 KIELCE

Kamienice przy ul. Paderewskiego 10 i 12 w Kielcach wybudowane zostały w dwudziestoleciu międzywojennym wg projektu  Romualda Kasickiego. Od 1935 roku jedna z nich weszła w dyspozycję Policji Państwowej. Okres II wojny światowej przyniósł pierwsze żniwa śmierci pod tym adresem.Funkcjonujące na Paderewskiego Gestapo w piwnicach organizuje areszt w którym według prof. Stanisława Meduckiego:

Bito młotkami, pejczami, kopano, wkładali ofiarom palce w drzwi, podwieszali do sufitu, razili prądem i tłukli na śmierć.

W styczniu 1945 roku, na Paderewskiego 10/12 następuje zmiana władzy. Wojska sowieckie po wkroczeniu do Kielc, organizują tam siedzibę początkowo NKWD, a następnie WUBP, również korzystając z piwnic w charakterze aresztu i miejsca kaźni podziemia niepodległościowego.

Zdaniem p. Marka Jończyka (IPN):

„(…) tam ulokowano referaty śledcze i wydziały walki z tzw. bandytyzmem, czyli z podziemiem niepodległościowym: żołnierzami Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość oraz Batalionów Chłopskich. W tym czasie więzienia zaczęły się szybko zapełniać. W Kielcach jednymi z pierwszych ofiar Smiersza, czyli sowieckiego kontrwywiadu wojskowego, byli kieleccy prawnicy: sędziowie, prokuratorzy, adwokaci. Część została zamordowana w więzieniach, innych wywieziono do Zagłębia Donieckiego, skąd wielu nie wróciło do Polski. Kolejnym celem ataku stali się wspomniani żołnierze polskiego podziemia niepodległościowego (…) we wspomnianych piwnicach szczególnie przejmujące są wydrapywane przez więźniów inskrypcje na ścianach, najczęściej imiona i nazwiska, pseudonimy, daty. Są modlitwy, prośby kierowane do Boga o ocalenie lub rychłą śmierć, znaki z symbolami Armii Krajowej. (…)”

W kolejnych latach kamienicą przy ul. Ignacego Paderewskiego 10 dysponowała Milicja Obywatelska, natomiast po odwilży politycznej w 1989 r. obiekt wykorzystywany był przez Policję. Obecnie kamienice stanowią własność prywatną i przeznaczone są do rozbiórki.

Zdjęcia udostępnione przez mieszkańca Kielc.

Fot.: Agnieszka Murati


W dniu 11 sierpnia 2016 roku, Stowarzyszenie wystąpiło z wnioskiem do krakowskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej o zaopiniowanie zasadności objęcia ochroną konserwatorską kamienic usytuowanych przy ul. Paderewskiego 10 i 12 w Kielcach.

W dniu 30 września 2016 roku IPN Delegatura w Kielcach wystąpiła do Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z prośbą o udzielenie informacji o aktualnym stanie prawnym przedmiotowych budynków.

12 grudnia 2016 roku w odpowiedzi od Instytutu Pamięci Narodowej, można przeczytać o mnogości podobnych adresów:

Badania dokumentacyjne prowadzone przez pracowników kieleckiej delegatury IPN wykazały, że: Naczelne miejsce spośród 24 zidentyfikowanych na terenie Kielc zajmowały Więzienie Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa przy ul. Zamkowej 3 oraz Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, którego siedzibę stanowiły cztery kamienice nr 8, 10, 12 i 13 przy dzisiejszej ulicy Paderewskiego. Siedziba tego ostatniego na początku lat 50-tych XX w. została przeniesiona na ul. Seminaryjską 12. Do dziś w piwnicach tych obiektów znajdują się ponure ślady tragicznych wydarzeń – drzwi do cel, kraty w oknach, pozostawione na ścianach inskrypcje – imiona, nazwiska i pseudonimy Żołnierzy Wyklętych, daty osadzenia, symbole religijne, fragmenty modlitw. Tragiczną listę uzupełniają siedziby Miejskiego i Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa przy ul. Kapitulnej 2, oraz kolejna siedziba Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa przy ul. Sienkiewicza 64. Kadrę kierowniczą wymienionych urzędów obok polskich komunistów stanowili oficerowie sowieccy. Tak zwanymi „doradcami” szefów WUBP w Kielcach byli płk Szpilewoj (1945-1948), następnie płk Strelnikow (1948-1954) i płk Bielajew (1956). W strukturach WUBP w Kielcach pracowali ponadto m.in. mjr Bakin oraz mjr Andriejew w MUBP i PUBP w Kielcach. Ponurą sławą cieszyły się siedziby Wojskowego Sądu Rejonowego przy ul. Żeromskiego 12 (obiekt już nie istnieje) oraz Żelaznej 25. Służebną w stosunku do władzy rolę sprawowały też organa Milicji Obywatelskiej, której siedzib w Kielcach odnajdujemy całą sieć. Struktury Komendy Wojewódzkiej zajmowały gmachy przy Placu Wolności 8 i ul. Wesołej 33 i 43, Komendy Powiatowej zaś przy ul. Wesołej 33 i 35. Na ul. Wesołej, Sienkiewicza i Warszawskiej odnajdujemy jeszcze kilkanaście siedzib MO, w tym Komendanturę Wojewódzką MO, Biuro Werbunkowe MO, Referat Śledczy MO (skrzyżowanie ul. Wesołej i Mickiewicza) – z ponurym i przerażającym do dziś aresztem oraz Urząd Śledczy MO, Komendę Miasta MO, Wydział Śledczy Komendy Miasta MO i Komisariaty MO. Listę siedzib służb uzupełniają struktury Wojska Polskiego w tym prokuratury, sądów i informacji wojskowej oraz służby sowieckie – dominujące nad polskimi władzami cywilnymi i wojskowymi – czyli NKWD i Armii Czerwonej. Najważniejsze miejsce wśród tych ostatnich zajmowała kielecka siedziba NKWD przy ul. Paderewskiego 24 oraz Komenda Wojenna Miasta Wojsk Sowieckich przy ul. Seminaryjskiej 12 i Wojskowa Komisja Sowiecka przy ul. Śniadeckich 6. Najmniej informacji posiadamy na temat miejsc tajnych pochówków. Wiemy jednak, że takie praktyki miały miejsce na kieleckim cmentarzu na Fiaskach przy ul. Zagnańskiej oraz w podkieleckim Zgórsku, dawnej siedzibie szkoły Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa w Kielcach.

Z dalszych informacji wynika że p. Marek Jończyk w 2007 roku przeprowadził oględziny przedmiotowych kamienic, a następnie w 2013 roku wykonał dokumentację fotograficzną. Dodatkowo w roku 2013 IPN zwrócił się do prywatnego właściciela budynków o zdemontowanie i przekazanie elementów wyposażenia cel dawnego aresztu Gestapo i WUBP. Właściciel przekazał wytypowane przez IPN trzy pełne skrzydła drzwiowe prowadzące do cel dawnego aresztu, częściowo pokryte inskrypcjami oraz kratę drzwiową.

Przygotowując projekt odpowiedzi na Pani pismo, zwróciliśmy się do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach o informację dotyczącą aktualnego stanu prawnego budynków zlokalizowanych przy ul. Paderewskiego l O i 12 w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Z odpowiedzi wynika, że obiekt podlega rozbiórce, zgodnie z wydaną decyzją Miasta Kielce z marca 2014 roku, opiniowaną przez Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. W czasie trwania procedury o wydanie zezwolenia, podniesiona była kwestia konieczności upamiętnienia tego miejsca. W efekcie projekt budowlany dat. nowej zabudowy przewiduje umieszczenie stosownej tablicy pamiątkowej o treści uzgodnionej z Wojewódzkim Komitetem Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (od l sierpnia 2016 r. jego kompetencje przejął Instytut Pamięci Narodowej). Ponieważ budynki dotychczas nie zostały rozebrane uwzględniono je w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta.

Sytuacja zdaje się być analogiczna do warszawskiej kamienicy przy ul. Strzeleckiej 8…

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *