Ulica Borowskiego – zapomniane pamiątki. Wniosek do MWKZ

Ulica Borowskiego na warszawskiej Pradze wytyczona została na przełomie lat 60 i 70 XX wieku, nie jest zatem wiekowym traktem, jednak jej usytuowanie bardziej spostrzegawczych przechodniów może skłonić nie tyle do studiowania filologii rosyjskiej, co do zastanowienia się nad genezą powstania pokrytych cyrylicą, zabudowań z czerwonej cegły.

W rejonie otaczającym ulicę Borowskiego ok 1875 roku powstały zabudowania wojskowe, niskie, parterowe budynki służyły za magazyny oraz stajnie 2 Orenburskiego Pułku Kozaków, którzy w tych rejonach stacjonowali do 1915 roku. Swoiste “wojskowe miasteczko” liczyło ponad sto obiektów, w kilku zachowanych do dziś poza tradycyjnymi magazynami żywieniowymi, znajdowały się magazyny broni i amunicji, a ta jak wiadomo była na wagę złota w związku z czym, podlegała stałemu dozorowi. Co w tym dziwnego? Teoretycznie nic pod warunkiem, że nie będziemy zastanawiać się nad znajdującymi się na nich do dziś napisami. Należy bowiem zaznaczyć, że służba w Armii Imperium Rosyjskiego trwała minimum 25 lat, brani w szeregi młodzi wojacy w większości nie potrafili ani czytać, ani pisać. Szacuje się, że analfabetyzm w szeregach Armii Carskiej sięgał 90%, a w związku z tym rzadko kiedy, któryś potrafił się podpisać chociaż imieniem. Zachowane do dziś zniekształcone litery, złożone często z błędami w słowa stanowią ciekawą atrakcję “regionu”. Pozostawili je prawdopodobnie patrolujący koszary i pilnujący magazynów armiści. Wśród nich można znaleźć np. карауль (warta), молитва (modlitwa) czy дурак (dureń), inicjały oraz nazwiska patrolujących opatrzone datami – Miednikowa stojącego na warcie w 1899 roku, Pemra w 1909 roku, Michaiła Nikiforowa w 1910 roku, Biełausowa w 1911 roku, Iwana Łazura w 1914 roku oraz Kriwowa, Szpaihlera, Bardaszewa, Rybnikowa, Karpa Awdiejewa oraz Bromowicza, który podpisał się  na murze jako ostatni – 4 września 1914 roku, czyli niecały rok przed opuszczeniem praskich koszar przez rosyjskie wojska. Zagłębiając się jednak bardziej można zauważyć, że napisy pozostawili nie tylko Kozacy z 2. Pułku, ale także żołnierze z 185. Pułku Siedleckiego i 187. Rezerwowego Pułku Piechoty.

W dniu 24.04.2017 r. Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu wystąpiło do Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z wnioskiem o objęcie ochroną prawną rzeczonych napisów:

(… W świetle przytoczonych argumentów oraz przedstawionych dowodów na istnienie istotnych informacji i substancji historycznych w przedmiotowym obiekcie, oceniamy iż spełnia on ustawową definicję zabytku tj. art.  punkt 1.: zabytek – nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich część lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których  zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową, a jego przebadanie i opracowanie, może znacząco przyczynić się do wzbogacenia wiedzy o lokalnej historii, a może nawet historii Polski.

W związku z powyższym wnoszę jak w sentencji, dodatkowo [przyp. wniosek o wpis do rejestru zabytków] prosząc o uznanie Stowarzyszenia za stronę w postępowaniu dot. wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego przedmiotowego obiektu…)

Tekst i zdjęcia: Anna Straszyńska


W dniu 26.09.2017 r. o godzinie 11:30 na ul. Borowskiego odbyła się komisja konserwatorska dot. wszczętego na wniosek naszego Stowarzyszenia postępowania w sprawie wpisania do rejestru zabytków pawilonu warsztatu Instytutu Telei Radiotechnicznego, usytuowanego wzdłuż ulicy Borowskiego w Warszawie pod adresem ul. Borowskiego 2 / ul. Ratuszowa 11.

W dniu 27 września br. drogą elektroniczną przesłana została przez p. Olgę Strycharczyk z MWKZ notatka służbowa dot. oględzin budynku przedmiotowego budynku w związku z prowadzonym postępowaniem:

(…)W dniu dzisiejszym przeprowadziłam oględziny budynku przy ul. Borowskiego. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele strony, wnioskodawcy oraz inspektorzy tutejszego urzędu: Adam Kondzioła (Kierownik Działu Technicznego Instytutu Tele- i Radiotechnicznego, Anna Biernacka (Z-ca Dyrektora ds. Ekonomicznych), Agata Sapuła (Kierownik Działu Administracyjnego), Anna Szwałkiewicz (Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu), Anna Zielińska (inspektor WUOZ).

W wyniku oględzin stwierdzam, że budynek jest użytkowany, dawno nie remontowany, wnętrza wtórnie podzielone na liczne pracownie warsztatowe, pomieszczenia administracyjne i socjalne. Napisy na murze wydrapane lub pisane na cegłach widoczne na elewacji od strony ulicy Borowskiego poniżej okien a także w podwórzu. Ponadto napisy znajdują się na innym budynku na terenie Instytutu – w podwórzu na elewacji budynku południowo-wschodniego (wzdłuż głównego budynku Instytutu). Wzdłuż ulicy Groszkowskiego znajduje się parterowy budynek o analogicznej elewacji i proporcjach, bliżej ul. Brechta również o konstrukcji analogicznej do budynku przy ul. Borowskiego – sklepionej i spiętej stalowymi ściągami. Podczas oględzin wykonałam dokumentację fotograficzną wewnątrz i na zewnątrz budynku oraz fotografię rzutu budynku i projektu adaptacji wnętrz do bieżących potrzeb. Według otrzymanej od pracowników Instytutu informacji, w związku z wszczęciem postępowania, Instytut wstrzymał zaplanowany remont wnętrz. (…)

Jak widać z przeprowadzonych czynności nie został spisany protokół zgodnie z obowiązującym Kodeksem Postępowania Administracyjnego:

Art. 67. § 1. Organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej 

czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba 

że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie.

§ 2. W szczególności sporządza się protokół:

1) przyjęcia wniesionego ustnie podania;

2) przesłuchania strony, świadka i biegłego;

3) oględzin i ekspertyz dokonywanych przy udziale przedstawiciela organu

administracji publicznej;

4) rozprawy;

5) ustnego ogłoszenia decyzji i postanowienia.


Art. 68. § 1. Protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie 

i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki 

sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby.

§ 2. Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział

w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub 

brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole.

W trakcie oględzin wykonana została przez Annę Szwałkiewicz dokumentacja zdjęciowa zabytkowych napisów odnalezionych na przedmiotowym obiekcie.

Brak protokołu z oględzin wyjaśniony został telefonicznie przez p. Olgę Strycharczyk, autorkę notatki. Z udzielonych informacji wynika, że opinia prawna prawnika MWKZ nie wskazuje na konieczność wykonywania protokołu, a umożliwia sporządzenie jedynie notatki z postępowania. 

Do protokołu jako strona w postępowaniu mamy prawo wniesienia uwag, w tym przypadku, zostanie napisana notatka i złożona z wnioskiem o dołączenie do akt sprawy. Teraz czekamy na dalszy rozwój wydarzeń.

Tekst: Anna Straszyńska

Zdjęcia: Anna Szwałkiewicz


W dniu 24.04.2017 r. Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu wystąpiło do Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z wnioskiem o objęcie ochroną prawną napisów znajdujących się na dawnych magazynach amunicji przy ul. Borowskiego w Warszawie. Zachowane do dziś zniekształcone litery, złożone często z błędami w słowa stanowią ciekawą atrakcję “regionu”. Pozostawili je prawdopodobnie patrolujący koszary i pilnujący magazynów armiści. Wśród nich można znaleźć np. карауль (warta), молитва (modlitwa) czy дурак (dureń), inicjały oraz nazwiska patrolujących opatrzone datami – Miednikowa stojącego na warcie w 1899 roku, Pemra w 1909 roku, Michaiła Nikiforowa w 1910 roku, Biełausowa w 1911 roku, Iwana Łazura w 1914 roku oraz Kriwowa, Szpaihlera, Bardaszewa, Rybnikowa, Karpa Awdiejewa oraz Bromowicza, który podpisał się  na murze jako ostatni – 4 września 1914 roku, czyli niecały rok przed opuszczeniem praskich koszar przez rosyjskie wojska. Zagłębiając się jednak bardziej można zauważyć, że napisy pozostawili nie tylko Kozacy z 2. Pułku, ale także żołnierze z 185. Pułku Siedleckiego i 187. Rezerwowego Pułku Piechoty.

W toku sprawy, rozszerzony został zakres postępowania o budynek główny i równoległy do niego, położony w  środkowej części posesji drugi budynek magazynowy. 

Zabudowania pokoszarowe, jako ślad obecności wojsk carskich na terenie Pragi i unikalny dokument obecności konkretnych osób służących w wyżej wspomnianym pułku, są czytelnym świadectwem wydarzeń historycznych początku XX w. i historii miasta i dzielnicy. Na wartość historyczną dawnych koszar składają się nie tylko napisy na murach dawnych budynków, ale też ciągłość ich użytkowania po zmianie funkcji w okresie międzywojennym. Rzadkie połączenie carskiego budownictwa wojskowego i modernistycznej architektury użyteczności publicznej wyróżnia zespół zabudowy przy ul. Ratuszowej 11 pod względem artystycznym i typologicznym. Budynki Instytutu Tele- i Radiotechnicznego, pełniące od 80 lat nieprzerwanie nadaną w latach 30. XX w. funkcję, są materialnym świadectwem pionierskiej pracy na rzecz rozwoju polskiej myśli technicznej w dziedzinie łączności elektronicznej i radiowej, w tym działalności najwybitniejszego polskiego radioelektronika – prof. Janusza Groszkowskiego. Upamiętniają także działalność Juliana Putermana – twórcy licznych obiektów użyteczności publicznej na terenie Warszawy. Są cennym przykładem stylistyki warszawskiego modernizmu lat 30. XX w. z powściągliwą dekoracją z cegły (w przebudowanych partiach koszar) oraz wyprawą tynkarską elewacji, opracowaną w sposób starannie podkreślający jej artykulację architektoniczną (w gmachu głównym). Jej przejawem we wnętrzach są zachowane elementy wyposażenia, m.in połączenie lastrykowych posadzek z elegancką ślusarką balustrad klatek schodowych gmachu głównego. O wysokich walorach architektonicznych świadczy także charakterystyczny dla budynków użyteczności publicznej mecenatu państwowego monumentalizm głównego gmachu, wyrażający się w proporcjach oraz wystroju fasady i sali konferencyjnej. Wymienione walory sprawiają, że przedmiotowe budynki są cennym źródłem wiedzy dla historyków i varsavianistów, co świadczy o wartościach naukowych. Powyższe wartości zostały także potwierdzone w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa.
-www.mwkz.pl

W dniu 21 sierpnia 2018 r. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków nieruchomych rzeczone obiekty. 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *