Waliców 14

Kamienica przy ul. Waliców 14 mocno ucierpiała w wojnie. Z dokumentacji z inwentaryzacji przeprowadzonej w 1946 roku możemy dowiedzieć się, że frontowy budynek został całkowicie zburzony. Budynek został zniszczony „goliatem”, samobieżnym ładunkiem wybuchowym, często stosowanym przez Niemców. Oficyny przetrwały do czasów obecnych. Na ścianach można odnaleźć ślady po kulach.

Została zaprojektowana przez znanego warszawskiego architekta Józefa Napoleona Czerwińskiego, zbudowana w latach 1912-1914, od 1940 do 1942 roku znajdowała się na terenie getta, którego granica przebiegała akurat przez ulicę Waliców.

Kamienica w czasie okupacji miała słynnych lokatorów – mieszkał w niej m.in. Władysław Szlengel, żydowski poeta i autor piosenek oraz Menachem Kipnis – śpiewak, fotograf i dziennikarz.

Jako niemy świadek powstania warszawskiego może pomóc w zachowaniu pamięci o tym wydarzeniu i bohaterstwie jego ofiar. Na stronie internetowej Muzeum Powstania Warszawskiego znajduje się fragment opisu walk toczonych w okolicy kamienicy, przytoczony przez jej uczestnika, żołnierza AK Jerzego Woźniaka ps. „Szpila”: 

24 września niemiecka piechota wsparta dwoma czołgami atakowała stanowiska na ulicy Walców. Atak poprzedzany był „goliatem”, którego wybuch zburzył front budynku przy ulicy Walców 14. po ciężkim boju atak został odparty. Byłem na obserwacji. Spadłem [z wysokości] piętra może więcej, to wtedy sobie nos złamałem, obojczyk wybiłem. Miałem kłopot z kręgosłupem, dopiero po wojnie się dowiedziałem, że miałem pęknięcie kręgosłupa i teraz mi dokucza. Jak tam wylazłem z gruzowiska, pielęgniarki były, to mi zawiązały bandażem i się chodziło, człowiek nie odczuwał, teraz więcej odczuwam bólu.

Również na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego można odnaleźć wspomnienia Marka Boczewskiego:

Waliców 14, tam gdzie było już Powstanie, ostatni bastion polski, tam nie było cywili, ale tam mogli ukrywać się Żydzi. Do czego teraz zmierzam, bo Waliców 14 jest w dokumentacji, nie istnieje, jest tylko ślad po Waliców 14, w tej chwili te mury zostały do rozbiórki, nikt tam nie mieszka, ale tam była ostatnia placówka Powstańców. Bo Waliców, Grzybowska, za Grzybowską już byli Niemcy. I cały czas tak było, że oni dalej nie poszli. Odcięta Grzybowska odcinała naszą stronę, niby wolną, ale powstańczą, a za murem, za barykadą byli Niemcy cały czas do końca Powstania. Nawet… Tutaj jest narożny budynek na Waliców 12 naszego domu, a tutaj jest dziura i wnęka i tam jest oficyny [numer] 14. Tutaj można było wejść klatką schodową i obserwować, co się dzieje u Niemców. Ja to wypatrzyłem, ale Powstańcy robili to bardzo ostrożnie, bo od razu serie były. Ja musiałem to sprawdzić, zobaczyłem, że naszych nie ma, bo oni cały czas trzymali te warty właśnie pod „czternastką” i tam kawałek patyka wystawiłem. Momentalnie seria taka, że głowa mała. 

W maju 2009 roku jedną ze ścian budynku przyozdobił mural: „Kamień i co”. O historii muralu możecie przeczytać więcej na stronie: http://puszka.waw.pl/kamienico-projekt-pl-62.html

Kamienica znajduje się w gminnej ewidencji zabytków. W sierpniu 2015 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał rozbiórkę budynku w ciągu dwunastu miesięcy, argumentując to tym, że kamienica „nie nadaje się do remontu”. Jesienią opracowano plan rozbiórki. Stowarzyszenie Kamień i co? w lipcu bieżącego roku zebrało ponad 2 tysiące podpisów pod petycją dotyczącą wpisania kamienicy do rejestru zabytków. Obecnie trwa postępowanie dotyczące wpisu do rejestru zabytków, mamy nadzieję że z pozytywnym skutkiem.

W związku z pogarszającą się sytuacją warszawskich zabytków, jak również spójnością działań Stowarzyszenia Kolekcjonerzy Czasu i Stowarzyszenia „Kamień i co?”, zostało podpisane porozumienie o współpracy między stowarzyszeniami, na podstawie którego udzielamy pełnego poparcia idei ratowania tego warszawskiego ostańca. Zachęcamy również Państwa do podejmowania inicjatyw oraz współpracy w zakresie ratowania naszego dziedzictwa.

Tekst i zdjęcia: Anna Szwałkiewicz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *