Historyczne inskrypcje na 11 Listopada 66 zabytkiem!

Niewielki budynek przy ul. 11 Listopada 66 w Warszawie, do dnia dzisiejszego skrywa historię komunizmu zapisaną na ścianach. Ponad dwa lata zajęło doprowadzenie do objęcia ochroną prawną historycznych inskrypcji pozostawionych w piwnicach kamienicy. Dziś informujemy – udało się! 

Kamienica w obecnej formie wybudowana została w połowie lat 30-tych. W latach 1944-1945 funkcjonowała jako placówka NKWD, czego potwierdzenie można znaleźć w publikacji Instytutu Pamięci Narodowej „Śladami zbrodni” jak również w książce p. Huberta Kossowskiego pt. „Cień od wschodu”. W piwnicach kamienicy urządzony został areszt, który do dnia dzisiejszego sygnowany jest inskrypcjami pozostawionymi przez osadzonych. 

W 2012 roku nieżyjącemu już Hubertowi Kossowskiemu udało się doprowadzić do zabezpieczenia zabytkowych drzwi z aresztu (posiadających napisy oraz wizjery) i umieszczenia ich w magazynie Muzeum Warszawy.

Zdjęcia: Opinia NID ws. 11 Listopada 66

W 2016 roku Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu podjęło działania zmierzające do ustanowienia obiektu zabytkiem, celem ochrony inskrypcji pozostawionych na ścianach piwnic, jako pamiątek po przetrzymywanych tam osobach oraz oryginalną informację historyczną, która przysłużyć się może dalszemu badaniu historii komunizmu na Pradze Północ. W tym celu wystąpiliśmy po szereg opinii dot. zasadności zachowania przedmiotowych pamiątek. 

„Z badań przeprowadzanych przez Instytut Pamięci Narodowej wynika jednoznacznie, iż w latach 1944-1945 budynek położony w Warszawie przy ul. 11 Listopada 66 był wykorzystywany  jako obiekt śledczy, w którym funkcjonariusze NKWD lub Smiersza  prowadzili przesłuchania i w którego piwnicach zorganizowany był areszt. (…) Miejsce to, jak wiele podobnych na warszawskiej Pradze, to milczący świadkowie historii, To miejsca kaźni Polaków dokonywanej przez sowieckiego okupanta, a następnie przez funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa komunistycznego państwa, które w niemal niezmienionym stanie zachowały się do dziś. Nie ulega wątpliwości, iż należy podjąć kompleksowe i skoordynowane działania mające na celu nie tylko uchronienie tych miejsc przed dalszą degradacją lub zmianą ich przeznaczenia na cele  licujące z powagą należną tym miejscom, ale zorganizowanie tam izb pamięci, pomników historii.”

– fragment opinii IPN

Dwukrotnie w powyższej sprawie zmieniający się na stanowisku Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków specjaliści, odmawiali podjęcia tematu z różnych względów. Dopiero złożona przez Stowarzyszenie skarga do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pchnęła temat w odpowiednim kierunki, doprowadzając tym samym do oględzin obiektu przez specjalistów z Narodowego Instytutu Dziedzictwa. 

 

Stanowisko (NID) w sprawie wpisania obiektu do rejestru zabytków, określenie skali zachowanych artefaktów oraz możliwości ich utrzymania in situ

  1. Dawny budynek mieszkalny położony w Warszawie przy ul. 11 Listopada 66 stanowiący w latach 1944 – 45 areszt NKWD stanowi świadectwo jak określono w przytaczanej wcześniej opinii IPN „kaźni Polaków dokonywanej przez sowieckiego okupanta” i ten fakt winien zostać udokumentowany dla przyszłych pokoleń i odpowiednio upamiętniony. Niemniej wobec złego stanu zachowania budynku oraz braku wartości artystycznych (jak również pozostałych), nieznacznej ilości zachowanych artefaktów (8 inskrypcji) oddających ten straszny okres jego użytkowania, niemożliwości ich zachowania in situ, jak również fakt wpisania już do zbiorów muzealnych Muzeum Pragi części jego wyposażenia (3 drzwi cel więziennych) postuluje się translokację z dwóch piwnic zachowanych inskrypcji na cegłach i framugach drzwiowych, po uprzedniej szczegółowej inwentaryzacji artefaktów i miejsc ich ulokowania (jak również wykonaniu podstawowej dokumentacji całego budynku tzw. „białej karty”), wpisanie ich do inwentarza muzealnego (taką właśnie a nie inną formę ochrony), konserwację i umieszczenie w ekspozycji muzealnej Muzeum Pragi jako świadectwa tragicznego okresu w naszej historii związanego z tą częścią stolicy.
  1. Postuluje się również przeprowadzenie badań georadarowych i (w miarę konieczności) archeologicznego rozpoznania terenu działki nr hip 2/2 oraz działki sąsiedniej nr hip/ 2/5 ze względu na możliwość występowania szczątków ludzkich ofiar kaźni NKWD związanej z funkcjonującym w budynku przy ul. 11 Listopada 66 aresztem śledczym.

Na podstawie opinii wydanej przez NID w lipcu 2017 r., w dniu 13 lutego 2018 r. przeprowadzona została ostatnia wizja lokalna przez MWKZ w sprawie wpisania do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego inskrypcji martyrologicznych zlokalizowanych w przedmiotowej kamienicy. 

26 marca 2018 r. prof. Jakub Lewicki Mazowiecki Konserwator Zabytków podpisał decyzję nr 455/2018 orzekając:

(…) wpisać do rejestru zabytków ruchomych województwa mazowieckiego inskrypcje martyrologiczne (8 inskrypcji( stanowiące ślad po dawnym więzieniu NKWD, zlokalizowane w dwóch pomieszczeniach piwnicznych znajdujących się na osi wschodniej w budynku przy ul. 11 Listopada 66 w Warszawie (…)

W uzasadnieniu przywołane są wszelkie dokumenty i opinie jakie składało nasze Stowarzyszenie w tej sprawie, najbardziej jednak cieszy puenta uzasadnienia:

(… W interesie społecznym leży zatem prawna ochrona historycznych napisów wykonanych przez osadzonych w celi ze względu na posiadane przez nie wyżej wartości historyczne. Objęcie ochroną prawną wynikającą z art. 10 ust. 2 (…) jest umotywowane także uzasadnioną obawą zniszczenia lub uszkodzenia zabytku, co w danym kontekście polega na możliwości naruszenia lub nieodwracalnego zatarcia ze względu na zły stan techniczny i zawilgocenie pomieszczeń w którym się znajdują, a także degradację cegieł oraz drewna (ślady po drewnojadach). Wobec powyższego MWKZ przychyla się do wyżej cytowanego postulatu, aby docelowo poddać je translokacji do muzeum lub placówki upamiętniającej miejsca kaźni i wyeksponować w przygotowanej ekspozycji poświęconej martyrologii Polaków (…)

W tym przypadku odpowiednią placówką mogącą zająć się ekspozycją artefaktów jest powstająca na Strzeleckiej 8 izba pamięci wraz z funkcją dydaktyczną. Samo zabezpieczenie historycznych artefaktów, leży aktualnie w interesie administratora obiektu, czyli ZGN Praga – Północ. W najbliższym czasie wystosujemy pismo do Instytutu Pamięci Narodowej oraz ZGN w tej sprawie. 

Tekst i zdjęcia: Anna Straszyńska

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *