Pałac w Osłej zabytkiem!

Z tekstów źródłowych wynika, że  wieś Osła położona w województwie dolnośląskim, w powiecie bolesławieckim, w gminie Gromadka, pierwszy raz wzmiankowana była w „Księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego” z 1305 roku, jako miejscowość Osla. W grudniu 2018 r. na wniosek Stowarzyszenia Kolekcjonerzy Czasu zyskała nowy zabytek rejestrowy.

Chociaż łacińska bulla papieża Innocentego IV potwierdzająca uposażenie biskupstwa wrocławskiego, wystawiona w Lyonie 9 sierpnia 1254 roku, wymienia ją jako Ocenane. Na przestrzeni lat nazwa miejscowości ulegała licznym zmianom i przeinaczeniom: Osla – 1305r.; Ozle, Ossil – 1376r.; Ossel – 1378r.; Assel – 1393r.; Asslaw, Aslau – 1736r. W 1946 roku przyjęto formę Osłowo, ale funkcjonowała również forma Osłowa. Nazwa współczesna – Osła – nawiązuje do pierwotnego jej wydźwięku.

Pierwszy znaczący ród, który był w posiadaniu ziem Osłej, określany był przydomkiem von der Ossel. Nickel von der Ossla posiadał majątek we wsi Osła i służył w wojskach Zakonu Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, czyli w szeregach Zakonu Krzyżackiego, brał również udział w bitwie pod Grunwaldem, czego dowody znajdujemy min. księdze: „Das Soldbuch des Deutschen Ordens 1410/1411” (Książka Wynagrodzeń Krzyżackich 1410/1411), w której to jest wymieniony jako: Oßel (Aßel, Ossel, Oslau, Assel) Nickel Vgl. Ergänzungen im Nachtrag.

W drugim tomie “Neues preussisches Adels-Lexicon, oder Genealogische und diplomatische Nachrichten” z 1836 roku (załącznik 2.), znajdujemy natomiast informacje dotyczącą samego rodu Assel:

Ten dawno wymarły ród żył w Asslau, wiosce w powiecie bolesławieckim, pruskiej prowincji Śląsk i tam też mieściła się rezydencja rodu. W starych księgach pojawia się również nazwisko Ossel, wśród radców  księcia Ruprechta legnickiego w latach 1379 oraz 1386 pojawia się Nitsche von der Ossel, a w 1392 roku Nitsche Assel. Herb tego rodu bardzo przypomina herb władcy Aulock; na tle niebieskiej tarczy widnieje czarny bawół, a na hełmie połowa czarnego bawołu. Chorągwie są niebieskie i czarne.

Co stanowi potwierdzenie bytności tego rodu na ziemiach gromadzkich, jak również ich powiązania z epizodem grunwaldzkim.

3 sierpnia 1825 roku pożoga pochłonęła większość miejscowości: zamek, stajnie, szopy, zabudowania dworskie, jak również kościół ewangelicki i katolicki z przyległymi budynkami, plebanią i domem klucznika, górny młyn, a także kilka dużych gospodarstw chłopskich. Razem z zabudowaniami przepadły również dokumenty stanowiące podstawę dziejową miejscowości oraz okolic. Tym samym przepadły materiały źródłowe niezbędne do odtworzenia historii tej miejscowości.
Pałac w Osłej powstał ok. 1830 r. na gruzach XVIII-wiecznego zamku, następnie w 1903 r. został rozbudowany. Miejsce jego osadzenia posiada olbrzymie znaczenie wielowymiarowego dziedzictwa. Tym bardziej staje się istotnym fakt potrzeby objęcia ochroną konserwatorską obiektu, jak również konieczność przeprowadzenia jego wnikliwych badań i dokumentacji, ponieważ do dnia dzisiejszego posiada spisane na ścianach dzieje rodu, będącego pierwotnym właścicielem ziemskim  [Pierwsze dwie linijki zdjęcia w załączniku 3 traktują o Nitsche von der Ossel  oraz Nickel von der Ossla – wspomnianym wcześniej w uzasadnieniu, kolejne wymagają wnikliwej analizy.]

W świetle przytoczonych argumentów oraz przedstawionych dowodów na istnienie istotnych informacji i substancji historycznych w przedmiotowym pałacu, oceniliśmy iż obiekt spełnia ustawową definicję zabytku tj: art. 3 punkt 1.: zabytek – nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową, a jego przebadanie i opracowanie, może znacząco przyczynić się do wzbogacenia wiedzy o lokalnej historii, a może nawet historii Polski i Niemiec.  Napisy znajdują się w pomieszczeniach na pierwszej kondygnacji (piwnica/parter) pałacu. Panująca wilgoć a tym samym niekorzystny mikroklimat spowodowały złuszczenie wielu warstw farb, a w konsekwencji odsłonięcie historycznych napisów.

W nocy z 12 na 13 lutego 2017 r. doszło do aktu dewastacji obiektu – zniszczenie wieży pałacu, oraz kradzież kapsuły czasu i koguta wieńczącego wieżę (http://www.tvn24.pl/palac-w-oslej-zniszczony-szukaja-wandala,716305,s.html).

Wniosek o objęcie ochroną prawną obiektu o tak bogatej historii został złożony przez nas w dniu 9 marca 2017 roku. Ze względów formalnych, postępowanie  konserwatorskie trwało ponad półtora roku. W dniu 28.12.2018 r. Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał historyczny pałac wraz z portykiem balkonowym we wschodniej części fasady do rejestru zabytków nieruchomych.

„Pałac w Osłej bezsprzecznie jest dziełem człowieka i stanowi ślad minionej epoki, gdyż -jak wykazano – powstawał w XIX w. i zachował historyczną formę, a tym samym walor autentyczności. Późniejsze przebudowy i działania modernizacyjne nie zatarły jego pierwotnego charakteru. Budynek ma zachowany układ wnętrz i częściowo elementy wystroju, m. in. klatka schodowa z arkadkową balustradą w przyziemiu, ciągi komunikacyjne oraz klatki schodowe prowadzące na wyższe kondygnacje, stolarka drzwiowa oraz okienna. Istotnym elementem dekoracyjnym, jednocześnie elementem o wartościach naukowych, który zachował się częściowo są inskrypcje na ścianach pomieszczeń przyziemia, opisujące, m. in. historię miejscowości połączoną z dziejami właścicieli ziemskich. Architektura pałacu mieści się w nurcie budownictwa nawiązującego do szeroko pojętych tradycji regionalnych, reprezentujących tak zwany styl rodzimy (Heimatstil), cechujący się umiejętnym syntetyzowaniem form architektury miejscowej z detalami historyzującymi. Pałac posiada znaczne wartości artystyczne przejawiające się w zróżnicowaniu i dekoracyjności elewacji oraz dbałości o detal architektoniczny. Obiekt jest jedną z dominant w krajobrazie miejscowości, stanowi materialny element przeszłości i jako taki jest istotnym elementem lokalnej tożsamości kulturowej.”

– fragment decyzji DWKZ

Fragmenty opracowanej dla obiektu Karty Zabytku znajdującej się w dokumentacji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Na dwóch ostatnich zdjęciach na czerwono zaznaczono wspomniane inskrypcje odnalezione w piwnicy oraz ich opis. 

Ponieważ właściciel obiektu nie wyraził zgody na publikowanie zdjęć wykonanych w trakcie oględzin konserwatorskich, nie będziemy ich zamieszczać. Zdjęcie tytułowe: Karta zabytku oraz grafika pobrana z: TVN24 

Tekst: Anna Straszyńska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *