Zabytkowe inskrypcje z 11 Listopada 66 i Strzelecka 8 – będzie wspólny mianownik?

Warszawska Praga to miejsce szczególnie dotknięte działalnością komunistycznych aparatów represji. Od kilku lat jako Stowarzyszenie zabiegamy o należytą ochronę i upamiętnienie tego trudnego okresu i pamiątek po nim. Czy inskrypcje w dawnym areszcie podręcznym przy 11 Listopada 66 wpisane do rejestru jako zabytek ruchomy, znajdą swoje miejsce w powstającej na Strzeleckiej 8 izbie pamięci i placówce edukacyjnej?

29 stycznia br. Anna Straszyńska przesłała do Instytutu Pamięci Narodowej zapytanie o możliwość „zaopiekowania się” pamiątkami pozostawionymi w piwnicach budynku przy ul 11 Listopada 66, przez powstającą placówkę przy ul. Strzeleckiej 8.

 

W związku z realizacją przez Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu działań na rzecz dziedzictwa narodowego, propagowania wiedzy historycznej oraz dbałości o miejsca zabytkowe, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie informacji czy Instytut Pamięci Narodowej, planuje przejęcie opieki nad zabytkowymi inskrypcjami znajdującymi się w dawnym areszcie przy ul. 11 Listopada 66 w Warszawie, wpisanych do rejestru zabytków ruchomych.

 

Stanowisko (NID – lipiec 2017r.) w sprawie wpisania obiektu do rejestru zabytków, określenie skali zachowanych artefaktów oraz możliwości ich utrzymania in situ:

Dawny budynek mieszkalny położony w Warszawie przy ul. 11 Listopada 66 stanowiący w latach 1944 – 45 areszt NKWD stanowi świadectwo jak określono w przytaczanej wcześniej opinii IPN „kaźni Polaków dokonywanej przez sowieckiego okupanta” i ten fakt winien zostać udokumentowany dla przyszłych pokoleń i odpowiednio upamiętniony. Niemniej wobec złego stanu zachowania budynku oraz braku wartości artystycznych (jak również pozostałych), nieznacznej ilości zachowanych artefaktów (8 inskrypcji) oddających ten straszny okres jego użytkowania, niemożliwości ich zachowania in situ, jak również fakt wpisania już do zbiorów muzealnych Muzeum Pragi części jego wyposażenia (3 drzwi cel więziennych) postuluje się translokację z dwóch piwnic zachowanych inskrypcji na cegłach i framugach drzwiowych, po uprzedniej szczegółowej inwentaryzacji artefaktów i miejsc ich ulokowania (jak również wykonaniu podstawowej dokumentacji całego budynku tzw. „białej karty”), wpisanie ich do inwentarza muzealnego (taką właśnie a nie inną formę ochrony), konserwację i umieszczenie w ekspozycji muzealnej Muzeum Pragi jako świadectwa tragicznego okresu w naszej historii związanego z tą częścią stolicy.

Postuluje się również przeprowadzenie badań georadarowych i (w miarę konieczności) archeologicznego rozpoznania terenu działki nr hip 2/2 oraz działki sąsiedniej nr hip/ 2/5 ze względu na możliwość występowania szczątków ludzkich ofiar kaźni NKWD związanej z funkcjonującym w budynku przy ul. 11 Listopada 66 aresztem śledczym.

 

Czy w związku z powstającą na ul. Strzeleckiej 8 placówką edukacyjną, nie byłoby zasadne pozostawienie przedmiotowych artefaktów w miejscu powiązanym kontekstowo z historią jaką one reprezentują?

W odpowiedzi Instytut Pamięci Narodowej nie zajął jednoznacznego stanowiska:

W odpowiedzi na pisma z dnia 29.01.2019 roku w sprawie elementów znajdujących się w piwnicach dawnego aresztu przy ul. 11 Listopada 66 w Warszawie oraz utworzenia placówki edukacyjnej/izby pamięci w dawnej siedzibie NKWD i WUBP na ul. Strzeleckiej 8 w Warszawie, uprzejmie informuję co następuje. 

 

Kamienica przy ul. 11 Listopada 66, podobnie jak sąsiedni obiekt – b. rogatki carskiej nr 68 objęty został badaniami historyków IPN w ramach projektu ogólnopolskiego „Śladami zbrodni”. W jego ramach wykonywano wówczas dokumentację fotograficzną, której część wykorzystana została w albumie wydanym w 2012 roku. Od tego czasu IPN nie planował wobec ww. obiektów konkretnych działań, wspierając na tym polu inicjatywy społeczne. Rozwiązanie zakładające przeniesienie fragmentów ścian oraz drzwi z inskrypcjami do innych placówek muzealnych, z racji bardzo złego stanu obiektu nr 68, wydaje się w pełni zasadne. Miejscem docelowym eksponowania ww. obiektów może być zarówno Muzeum Pragi jak i placówka edukacyjna IPN tworzona przy ul. Strzeleckiej 8. Sprawa ta będzie wymagać dalszych ustaleń między zainteresowanymi podmiotami. Pragnę również poinformować, iż w 2019 r. IPN nie planuje prowadzenia na działkach bezpośrednio przylegających do budynków 66 i 69 badań georadarowych. Wynika to z przyjętego już harmonogramu prac uwzględniającego zgłoszenia miejsc zbrodni komunistycznych z terenu całej Polski.Nie wykluczone jest natomiast podjęcie ich w terminie późniejszym.

 

 

Zakupiona przez IPN nieruchomość przy ul. Strzeleckiej 8 zawierająca piwnice oraz pomieszczenia na parterze znajduje się obecnie w trakcie prac budowlano-adaptacyjnych. Według przyjętego harmonogramu mają one zostać zakończone na początku kwietnia br. O dalszych działaniach Instytutu związanych z tworzeniem w ww. miejscu placówki edukacyjno – muzealnej będziemy informować po zamknięciu zasadniczego etapu prac.

Oczywiście w piśmie chodzi o kiepski stan techniczny budynku pod nr. 66 i zlokalizowanych w nim inskrypcji. Numer 69 oraz przypisanie powyższych pamiątek pod nr 68 to, nazwijmy, błąd kronikarski.

Pozostaje zatem czekać i dopytywać czy rozmowy pomiędzy zainteresowanymi stronami (o ile faktycznie są zainteresowane) zostaną podjęte.

 

Tekst: Anna Straszyńska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *