„Dedek” czyli dawny Dzielnicowy Dom Kultury – czy będzie zabytkiem?

 

Budynek Dzielnicowego Domu Kultury „Targówek” projektu Zenona Buczkowskiego, Zbigniewa Pawlaka i Zbigniewa Zagrodzkiego, wzniesiono w latach 1953-1956, a jego budowa była jednym z tematów filmu dokumentalnego Kazimierza Karabasza „Gdzie diabeł mówi dobranoc”. Czy to już zabytek, czy jeszcze nie?

„Dedek” tak nazywany był Dzielnicowy Dom Kultury na Targówku (obecnie Teatr Rampa przy ul. Kołowej 20 w Warszawie), powiew świeżości w  Stolicy oraz przykład podnoszenia się powojennej architektury i kultury z kolan oraz niebanalne zagospodarowanie przestrzeni w rozbudowywanej na nowo dzielnicy, w zupełnie nowym ustroju. Palny były zamaszyste: 

„Wśród przypadkowo i chaotycznie zabudowanych małymi domkami, uliczek zaniedbanego dotąd robotniczego Targówka – powstaje Dom Kultury. Stanie on przy placu Horodelskim, który jeszcze miesiąc temu był wielkim kartofliskiem. (…) Miejsce wyznaczone przez władze urbanistyczne dla tej inwestycji zostało wybrane bardzo szczęśliwie. Plac Horodelski na przecięciu ulic Pratulińskiej, Prałatowskiej, Remiszewskiej, Kołowej i Stojanowskiej, stanie się dzięki swemu położeniu centrum mieszkaniowej dzielnicy Targówka. (…) Nanizany na oś zielonej, spacerowej ulicy Remiszewskiej, łączącej go z ulicą Radzymińską, posiadający powierzchnię ca 1,5 ha będzie zamknięty od południowego wschodu Domem Kultury z parkiem sportowym, z boków obramiony budynkami kina, administracyjnym, handlowym i przylegającym do placu ogrodem jordanowskim. Osiowe założenie kompozycji placu z obniżoną o kilka stopni podłogą kamienną, mogącego służyć jako miejsce zgromadzeń masowych, zamknięte jest głównym akcentem tego zespołu – Domem Kultury o kubaturze już nie 10 000 m3, lecz 21 000 m3. (…) Do podcienia wejściowego prowadzi z placu kilka stopni. Loggia-foyer na pierwszym piętrze może zastąpić trybunę dla mówców w czasie zgromadzeń ludowych. (…) Sala gimnastyczna, znajdująca się na osi i w zapleczu budynku głównego, połączona jest z nim wykładanym płytami kamiennym tarasem, wzniesionym poda poziom ulic i ujętym z boków szerokimi stopniami. Taras wspólny dla Sali gimnastycznej i kawiarni zdobi kwietnik i fontanna. (…) Niezbyt głęboka prawie kwadratowa sala widowiskowa znajduje się pierwszym piętrze. Obliczona jest ona wraz z balkonem na 450 widzów (…) Na trzecim piętrze umieszczono filmową kamerę projekcyjną wraz z pomieszczeniami pomocniczymi. (…) Część klubowa posiada na parterze własny hall, świetlicę, czytelnię, bibliotekę i salę zajęć praktycznych. Pokoje klubowe mieszczą się poza tym na drugim i trzecim piętrze. Obszerna kawiarnia dostępna zarówno z części klubowej jak i widowiskowej posiada wyjścia na taras.(…) Budowa Domu Kultury na Targówku została rozbita na dwa etapu. W chwili obecnej realizuje się już budowę Sali gimnastycznej, która na razie będzie służyć również jako miejsce zebrań i imprez w roku przyszłym przystąpi się do budowy budynku głównego (…).
– Tygodnik Stolica 1950 nr 50 (17 grudnia)

Wychowywałam się w latach 60-tych na ulicy Złotopolska 7, dom cały czas stoi. Na górce przy Domu Kultury zjeżdżałam na sankach, chodziłam do kina „Promyk”, które mieściło się w DDK przy Kołowej, na górze była biblioteka, a moje rodzeństwo rocznik 48 i 47 chodzili tam na zabawy, bardzo ciepło wspominam tamte czasy, i jak się wyprowadziliśmy na Bródno to śni mi się często stary Targówek. Nigdy nie zapomnę miejsca z jakiej dzielnicy pochodzę i jestem z tego dumna (…)a za Domem Kultury mój brat grał w piłkę nożną i co zima było wylewane lodowisko, prowadził to wszystko Pan Kosicki.

 

Urszula Radziwonowicz mieszkanka Targówka.  

W 1975 roku gmach zajął Teatr na Targówku noszący od 1987 roku nazwę Teatr Rampa. Dynamiczna budowa obiektu, która pokrywała się również z budową metra głębokiego w Warszawie, była przyczynkiem do piętrzących się lokalnych opowieści o tym, że w podziemiach „Dedeku” ma się znajdować stacja metra. Legenda ta powtarzana przez dekady do dziś przewija się na formach internetowych rozbudzając wyobraźnię ludzi. 

Budynek znajduje się w gminnej ewidencji zabytków, jednak w ocenie Stowarzyszenia po przeprowadzeniu oględzin obiektu nie jest to wystarczające ponieważ nie stanowi ochrony prawnej dla zabytkowej substancji Objęcie ochroną prawną obiektu jak również założenie dla niego Karty Zabytku jest kluczowe dla zachowania i propagowania wiedzy historycznej o tej części Warszawy. 

Istotność rozwoju miejsc kultury opisywano w stołecznej prasie. Dom Kultury na Bródnie (aktualnie Dom Kultury Świt przy ul. Wysockiego 11) opisywano tak:

„(…) Nareszcie Bródno, ta odległa od śródmieścia Warszawy i ciągle jeszcze zaniedbana dzielnica otrzyma własny Dom Kultury. Na tę pierwszą i jakże potrzebną placówkę kulturalną czekają mieszkańcy dzielnicy od dawna. Dlatego zainteresowanie budową wśród okolicznej ludności jest ogromne. (…) Dom Kultury na Bródnie – to pierwsza w Warszawie budowa-czyn społeczny. Na zaoszczędzonym z wielu budowli materiale pracują murarze Zjednoczenia Budownictwa Przemysłowego nr 4 w Warszawie, cieśle, instalatorzy, robotnicy z różnych stołecznych przedsiębiorstw. (…) Ambicją budowniczych jest wykończenie Domu Kultury na rocznicę Rewolucji Październikowej.”

– Tygodnik „Stolica”, rok 1954 nr 13, „Nowy Dom Kultury na Bródnie”

Zgodnie z Ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami:

Art. 3. Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1) zabytek – nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową; 

przedmiotowy obiekt stanowi świadectwo minionej epoki oraz zdarzenia, mającego istotny wpływ na historię Warszawy. 

W dniu 22 stycznia 2021 roku prof. Jakub Lewicki Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków postanowił wszcząć postępowanie w sprawie wpisu do rejestru zabytków nieruchomych d. Dzielnicowego Domu Kultury Targówek i dopuścić Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu do postępowania na prawach strony. Niebawem odbędą się oględziny „Rampy” – czekamy i monitorujemy sprawę. 

 

 


Tekst: Anna Datkowska
Zdjęcia: NAC; Tygodnik Stolica, Fotopolska.eu

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *