Lwówek Śląski – zamek czy areszt?

Zabudowania wzniesione zostały ok 1909 roku w formie zamku obronnego o charakterze gotyckim. Obiekt z założenia pełnił funkcje penitencjarne dla sądów obwodowych w Lwówku Śląskim, Gryfowie Śląskim oraz Nowogrodźcu. W 1935 roku w jego murach powołany został areszt dla młodocianych przestępców sądzonych w sądzie krajowym w Jeleniej Górze. W kolejnych latach zakład przekształcono w areszt i więzienie dla dziewcząt, które miało funkcjonować do 1944 roku, kiedy to obiekt został opuszczony w związku z planami ewakuacyjnymi na Dolnym Śląsku, zgodnie z którymi obiekty tego typu miały pełnić awaryjnie funkcje noclegowe.

Na przełomie kwietnia i maja 1945 roku warszawskie struktury komunistyczne zaczęły docierać do opanowanych przez sowietów dolnośląskich miejscowości. Organizujące się struktury komunistyczne utworzyły sieć urzędów i posterunków na Dolnym Śląsku z centralnym dowództwem we Wrocławiu. W Lwówku Śląskim funkcjonował Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, który nadzorowany był przez Ryszarda Rybickiego (funkcjonariusz pionu kontrwywiadu Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego z Kiel), Tadeusza Brynkiewicza i Zygmunta Wójcika (funkcjonariusz PUBP ze Starachowic).  Potrzeby operacyjne wzrastały wraz z rozkwitem funkcjonowania „nowego ładu”, w związku z tym powoływano kolejne placówki mające udzielić wsparcia strukturom porządkowym. W 1945 roku powstały Wydział Więzień i Obozów nadzorował pracę obozów i więzień na Dolnym Śląsku: Więzienie Centralne-Karne we Wrocławiu, Więzienie III klasy w Lubaniu, Strzelinie, Wałbrzychu, Więzieni II klasy w Jeleniej Górze, Świdnicy, Więzienie  I klasy w Brzegu nad Odrą, Wrocławiu II, Jaworze, Dzierżoniowie, Kłodzku, Areszty klasy I w Lwówku Śląskim, Sycowie, Ośrodki Pracy Więźniów we Wrocławiu, Jaroszowie, Jelczu, Wojcieszowie, Kolonie Rolne przy Więzieniu w Dzierżoniowie, Jaworze, Wrocławiu I. 
W Lwóweckim areszcie osadzano więźniów skazywanych przez Sąd Powiatowy.

Zgodnie z wytycznymi Wydziału Więziennictwa w lwóweckim areszcie przebywać mogło jednocześnie do 150 osadzonych, z danych przechowywanych we Wrocławiu wynika jednak, że w 1950 roku w celach odbywało wyroki ponad 600 osób. Osadzeni odbywali wyroki za przestępstwa pospolite w latach 1957 – 1979. Listy skazanych są przechowywane w Zakładzie Karnym Nr 1 we Wrocławiu.

Po zamknięciu aresztu obiekt wykorzystywany był jako pralnia dla pobliskiego szpitala, a następnie pełnił funkcje magazynowe. W obiekcie do dnia dzisiejszego zachował się oryginalny wystrój i detal architektoniczny związany z w funkcjonującym tu aresztem w tym kraty, drzwi z wizjerami oraz skoblami, piece kaflowe itp. Ponad to pod łuszczącą się farbą na drzwiach do dawnych cel widoczne są napisy pozostawione przez osoby tam przetrzymywane. Fakt ten wymaga dodatkowej weryfikacji pod kątem ich datowania, mogą one bowiem stanowić ważną informację historyczną w kontekście osób tam przetrzymywanych w dobie reżimu komunistycznego.

Aktualnie wystawiony na sprzedaż. Nie figuruje w rejestrze zabytków – w tym zakresie złożony został wniosek o objęcie ochroną prawną obiektu. 

Tekst i zdjęcia: Anna Straszyńska