Malownicze spojrzenie na przemysł

Opracowany przez Stanisława Staszica (dyrektora Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa Kongresowego) plan rozwoju państwowych przedsiębiorstw górniczych, żelaznych oraz budowlanych, poskutkował w latach 1818-1824 rozkwitem ziemi świętokrzyskiej. Wraz za tym nastąpiła przemiana gospodarki feudalnej w kapitalistyczną. Pobliska rzeka dawała duże możliwości, zainwestowano zatem w budowę kaskad energetycznych, przy każdej z nich natomiast zaplanowano ciąg zakładów przemysłowych, głównie hutniczych oraz żelaznych.

„Tak zorganizowany „ciągły zakład fabryk żelaza” stanowił formę przejściową kombinatu opartego jeszcze na technologiach hutniczych III generacji (węgiel drzewny, energia wodna, rozczłonowanie przestrzenne) – do organizacji nowoczesnego zakładu hutniczo- przetwórczego( koks i inne paliwa, koncentracja przestrzenna) IV generacji.”

Dzięki tym inwestycjom w jednej z miejscowości powstał  w latach 1834-46 zakład walcowni profili drobnych i blach grubych, według projektu budowniczego Karola Knake .Inwestycja zakładała bardzo rozległe założenie urbanistyczne, które udało się zrealizować. W skład zabudowań fabrycznych wchodziły: suszarnia na planie wydłużonego prostokąta, dwa budynki kontrolne, stajnia mała,  budynek zarządu dyrekcji, budynek stajni i magazyn wyrobów, jak również osiedle pracownicze.

„Walcownia wyposażona była w dwa ciągi walcarek , nożyce do cięcia blach, tokarnię i piece grzewcze. Urządzenia napędzano za pomocą jednej z pierwszych zainstalowanych w Królestwie Polskim turbin wodnych i wielkiego śród biernego kola wodnego. Zakład początkowo zatrudniał 150 osób i wyrabiał 120 tys. Cetnarów (ok. 4800 ton) żelaza walcowego rocznie.”

Powódź niszcząca zalew w Brodach w 1903 roku, doprowadziła do upadku zakładu, odcinając go tym samym od zasilania z pobliskiej rzeki. Dwa lata później walcownię oficjalnie zamknięto.

Fot. Anna Straszyńska i Włodzimierz Datkowski


info: ostrowiec.travel